Babiogórski Park Narodowy – z wizytą na najwyższym szczycie Beskidów

Dlaczego tak cenny przyrodniczo jest masyw Babiej Góry? Przyczyn jest cały szereg. Wśród głównych należy wymienić wyjątkowy, klasycznie wykształcony układ pięter roślinności, a w tym jedyne w Beskidach (i całej Polsce poza Tatrami) piętro alpejskie. Kolejne to bogactwo flory: na stosunkowo małej powierzchni masywu sklasyfikowano prawie 700 gatunków roślin.

Babia Góra znana jest również z wyjątkowo zmiennej pogody, kamiennego muru na szczycie, Perci Akademików (jedynego poza Tatrami szlaku, gdzie wejście na szczyt ułatwiają elementy pomocnicze w postaci metalowych klamer i łańcuchów) oraz – bezsprzecznie pięknych, zwłaszcza o świecie i w czasie zachodu słońca, widoków. U podnóży masywu natomiast leży Zawoja – wyjątkowa wieś rekordzistka!

Historia ochrony przyrody babiogórskiej

Już w XV wieku, pierwsze wzmianki o Babiej Górze pojawiają się w zapiskach Jana Długosza. Za początek turystyki babiogórskiej uznaje się 8 lipca 1782 roku, kiedy na szczycie Babiej Góry stanął ksiądz Gończa-Bystrzycki, nadworny astronom króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Początek ochrony prawnej masywu to rok 1928, kiedy na szczycie powstaje rezerwat przyrody (403ha). Babiogórski Park Narodowy utworzony został 30 października 1954 roku, powiększony w roku 1997 (do powierzchni 3,4 tys. ha). Jednocześnie w 1977 roku, na obszarze ówczesnego parku narodowego, w ramach programu UNESCO „Człowiek i Środowisko”, Babia Góra uzyskała status Rezerwatu Biosfery. Babia Góra wchodzi ponadto w skład europejskiej sieci Natura 2000. Słowacki rezerwat „Babia Hora” dopełnia transgraniczny charakter ochrony masywu „królowej Beskidów” (tak mówi się o Babiej Górze).

Piętra roślinności jednym z fenomenów Babiej Góry

W babiogórskim masywie do wysokości do ok. 700 m n.p.m. znajduje się piętro pogórza. Kiedyś było ono zajęte przez lasy, obecnie zmienione gospodarką człowieka i często zajęte przez zabudowania, tereny uprawne, nieużytki. Na wysokości 700-1150 m n.p.m. wyróżnia się regiel dolny utworzony przez lasy bukowo-jodłowo-świerkowe. Powyżej niego, do wysokości 1350 m n.p.m. występuje ostatnie piętro leśne – regiel górny z dominującym świerkiem. Ponad granicą lasu znajduje się piętro kosodrzewiny, gdzie oprócz sosny górskiej w formie drzewiastej występuje np. jarzębina. Szczytowa strefa Diablaka (pow. 1650 m n.p.m.) zajęta jest przez piętro alpejskie, inaczej halne, gdzie oprócz naskalnych porostów rośnie m. in. rogownica alpejska. Roślina ta jest endemitem babiogórskim, co oznacza, że w sposób naturalny występuje jedynie na szczycie Babiej Góry i nigdzie poza nią.

Porównując układ pięter roślinności na Babiej Górze z Tatrami, trzeba stwierdzić, że jest on o ok. 100-200 metrów obniżony w stosunku do układu pięter roślinnych w naszych najwyższych górach.

Ciekawostki z Babiej Góry:

1. Oprócz Babiej Góry istnieje także Mała Babia Góra (inaczej Cyl). Jest to jeden z 5 szczytów masywu babiogórskiego, liczący 1517 m n.p.m. Z Diablaka na Małą Babią Górę wędruje się około godziny (bardzo atrakcyjny widokowo odcinek Głównego Szlaku Beskidzkiego).

2. Niemcy Babią Górę nazywają Teufelspitze, czyli po polsku Góra diabła! Ciekawie wygląda zapis nazwy masywu w języku węgierskim: Babia Gura… Inną ciekawostką językową jest nazwa jednego z babiogórskich szczytów – Gówniaka. Pochodzi ona od odchodów pasących się tutaj do końca XIX wieku wołów.

3. Od początku turystyki babiogórskiej jedną z największych atrakcji była wycieczka do tzw. Grubej Jodły. Drzewo to zmierzone w 1906 roku przez Hugona Zapałowicza (największego w historii popularyzatora turystyki babiogórskiej) mierzyło na 1,3 m wysokości aż 676cm obwodu, i liczyło prawdopodobnie ponad 500 lat. Jego wysokość szacuję się na nawet powyżej 65 metrów (obecnie najwyższe polskie drzewa osiągają 52m, a najwyższe rodzime drzewo Europy – rosnący w Bośni i Hercogowinie świerk – ma 63m).

Gruba Jodła zginęła wskutek ludzkiej lekkomyślności. W czasie I wojny światowej pasterze rozpalili w jej wnętrzu ogień, który, nieugaszony, tlił się kilka dni. Wskutek uszkodzenia pnia, pierwszy silniejszy wiatr przewrócił drzewo. Dziś możemy jedynie oglądać zrekonstruowany, wymurowany pień Grubej Jodły.

4. U stóp Babiej Góry leży Zawoja, największa pod względem powierzchni wieś w Polsce, uważana także za najdłuższą – liczy ok. 18km. Zawoja zamieszkiwana jest przez ponad 6 tys. osób, ma własny flagę i herb. Barwy Zawoi to: (kolejno od góry) niebieski-zielony-czerwony. Nazwa wsi wywodzi się ona od wołoskiego słowa zavoi i oznacza „las nad rzeką” (Zawoja leży w dolinie rzeki Skawicy).

Dlaczego tak cenny przyrodniczo jest masyw Babiej Góry? Przyczyn jest cały szereg. Wśród głównych należy wymienić wyjątkowy, klasycznie wykształcony układ pięter roślinności, a w tym jedyne w Beskidach (i całej Polsce poza Tatrami) piętro alpejskie. Kolejne to bogactwo flory: na stosunkowo małej powierzchni masywu sklasyfikowano prawie 700 gatunków roślin.

Babia Góra znana jest również z wyjątkowo zmiennej pogody, kamiennego muru na szczycie, Perci Akademików (jedynego poza Tatrami szlaku, gdzie wejście na szczyt ułatwiają elementy pomocnicze w postaci metalowych klamer i łańcuchów) oraz – bezsprzecznie pięknych, zwłaszcza o świecie i w czasie zachodu słońca, widoków. U podnóży masywu natomiast leży Zawoja – wyjątkowa wieś rekordzistka!

Historia ochrony przyrody babiogórskiej

Już w XV wieku, pierwsze wzmianki o Babiej Górze pojawiają się w zapiskach Jana Długosza. Za początek turystyki babiogórskiej uznaje się 8 lipca 1782 roku, kiedy na szczycie Babiej Góry stanął ksiądz Gończa-Bystrzycki, nadworny astronom króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Początek ochrony prawnej masywu to rok 1928, kiedy na szczycie powstaje rezerwat przyrody (403ha). Babiogórski Park Narodowy utworzony został 30 października 1954 roku, powiększony w roku 1997 (do powierzchni 3,4 tys. ha). Jednocześnie w 1977 roku, na obszarze ówczesnego parku narodowego, w ramach programu UNESCO „Człowiek i Środowisko”, Babia Góra uzyskała status Rezerwatu Biosfery. Babia Góra wchodzi ponadto w skład europejskiej sieci Natura 2000. Słowacki rezerwat „Babia Hora” dopełnia transgraniczny charakter ochrony masywu „królowej Beskidów” (tak mówi się o Babiej Górze).

Piętra roślinności jednym z fenomenów Babiej Góry

W babiogórskim masywie do wysokości do ok. 700 m n.p.m. znajduje się piętro pogórza. Kiedyś było ono zajęte przez lasy, obecnie zmienione gospodarką człowieka i często zajęte przez zabudowania, tereny uprawne, nieużytki. Na wysokości 700-1150 m n.p.m. wyróżnia się regiel dolny utworzony przez lasy bukowo-jodłowo-świerkowe. Powyżej niego, do wysokości 1350 m n.p.m. występuje ostatnie piętro leśne – regiel górny z dominującym świerkiem. Ponad granicą lasu znajduje się piętro kosodrzewiny, gdzie oprócz sosny górskiej w formie drzewiastej występuje np. jarzębina. Szczytowa strefa Diablaka (pow. 1650 m n.p.m.) zajęta jest przez piętro alpejskie, inaczej halne, gdzie oprócz naskalnych porostów rośnie m. in. rogownica alpejska. Roślina ta jest endemitem babiogórskim, co oznacza, że w sposób naturalny występuje jedynie na szczycie Babiej Góry i nigdzie poza nią.

Porównując układ pięter roślinności na Babiej Górze z Tatrami, trzeba stwierdzić, że jest on o ok. 100-200 metrów obniżony w stosunku do układu pięter roślinnych w naszych najwyższych górach.

 

Do ramki:

Ciekawostki z Babiej Góry:

1. Oprócz Babiej Góry istnieje także Mała Babia Góra (inaczej Cyl). Jest to jeden z 5 szczytów masywu babiogórskiego, liczący 1517 m n.p.m. Z Diablaka na Małą Babią Górę wędruje się około godziny (bardzo atrakcyjny widokowo odcinek Głównego Szlaku Beskidzkiego).

2. Niemcy Babią Górę nazywają Teufelspitze, czyli po polsku Góra diabła! Ciekawie wygląda zapis nazwy masywu w języku węgierskim: Babia Gura… Inną ciekawostką językową jest nazwa jednego z babiogórskich szczytów – Gówniaka. Pochodzi ona od odchodów pasących się tutaj do końca XIX wieku wołów.

3. Od początku turystyki babiogórskiej jedną z największych atrakcji była wycieczka do tzw. Grubej Jodły. Drzewo to zmierzone w 1906 roku przez Hugona Zapałowicza (największego w historii popularyzatora turystyki babiogórskiej) mierzyło na 1,3 m wysokości aż 676cm obwodu, i liczyło prawdopodobnie ponad 500 lat. Jego wysokość szacuję się na nawet powyżej 65 metrów (obecnie najwyższe polskie drzewa osiągają 52m, a najwyższe rodzime drzewo Europy – rosnący w Bośni i Hercogowinie świerk – ma 63m).

Gruba Jodła zginęła wskutek ludzkiej lekkomyślności. W czasie I wojny światowej pasterze rozpalili w jej wnętrzu ogień, który, nieugaszony, tlił się kilka dni. Wskutek uszkodzenia pnia, pierwszy silniejszy wiatr przewrócił drzewo. Dziś możemy jedynie oglądać zrekonstruowany, wymurowany pień Grubej Jodły.

4. U stóp Babiej Góry leży Zawoja, największa pod względem powierzchni wieś w Polsce, uważana także za najdłuższą – liczy ok. 18km. Zawoja zamieszkiwana jest przez ponad 6 tys. osób, ma własny flagę i herb. Barwy Zawoi to: (kolejno od góry) niebieski-zielony-czerwony. Nazwa wsi wywodzi się ona od wołoskiego słowa zavoi i oznacza „las nad rzeką” (Zawoja leży w dolinie rzeki Skawicy).


Zamów prenumeratę: gospodarz-samorzadowy.pl/prenumerata
Cały tekst dostępny w wersji papierowej miesięcznika „Gospodarz. Poradnik Samorządowy”
lub na platformach sprzedaży online



Podobne artykuły