Czas na zmiany w ustawie o pracownikach samorządowych

Sprawne funkcjonowanie samorządów zapewniają jego pracownicy. To właśnie na ich barkach spoczywa ciężar odpowiedzialności za to, by mieszkańcy bez większych trudności, mogli załatwić  obywatelskie sprawy w urzędach. O szczególnym znaczeniu funkcji pracownika samorządowego można przekonać się zgłębiając obowiązujące przepisy prawne, wokół których ostatnio zaczęło się sporo dziać.

Kto może zostać pracownikiem samorządowym?

Zgodnie z literą prawa, pracownikiem państwowym jest osoba zatrudniona w urzędach gminnych (miasta), powiatowych i marszałkowskich oraz jednostkach podporządkowanych administracji samorządowej na podstawie umowy o pracę, wyboru lub powołania. Jednakże, by móc nim zostać, trzeba spełnić wszelkie wymogi stawiane przez ustawodawcę. Na pierwszy rzut oka mogą wydawać się one dość proste, ale czasem ich spełnienie dla niektórych może okazać się wyjątkowo trudne. Sam zapis podyktowany przez prawodawcę polskiego wskazuje na różne możliwości nawiązania stosunku pracy z pracownikiem samorządowym. Tak więc, pracownikiem samorządowym uwzględniając ogólne zasady, może być osoba która:

  •  jest obywatelem polskim, (z zastrzeżeniem, że kierownik jednostki, upowszechniając informacje o wolnych stanowiskach urzędniczych, w tym kierowniczych stanowiskach urzędniczych, wskazuje stanowiska, o które poza obywatelami polskimi mogą ubiegać się obywatele Unii Europejskiej oraz obywatele innych państw, którym na podstawie umów międzynarodowych lub przepisów prawa wspólnotowego przysługuje prawo do podjęcia zatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Osoba nieposiadająca obywatelstwa polskiego może zostać zatrudniona na stanowisku, na którym wykonywana praca nie polega na bezpośrednim lub pośrednim udziale w wykonywaniu władzy publicznej i funkcji mających na celu ochronę generalnych interesów państwa, jeżeli posiada znajomość języka polskiego potwierdzoną dokumentem określonym w przepisach o służbie cywilnej),
  •  ma pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzysta z pełni praw publicznych,
  •  posiada kwalifikacje zawodowe wymagane do wykonywania pracy na określonym stanowisku.

Natomiast pracownikiem samorządowym zatrudnionym na podstawie wyboru lub powołania może być osoba, która spełnia wymagania określone powyżej oraz nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Kolejną kwestią jest charakter zatrudnienia, z którym ustawodawca także wiąże spełnienie określonych warunków. Pracownikiem samorządowym zatrudnionym na podstawie umowy o pracę na stanowisku urzędniczym może być osoba, która :

  • posiada obywatelstwo polskie (z zastrzeżeniem art. 11 ust. 2 i 3 ustawy o pracownikach samorządowych);
  • posiada pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzysta z pełni praw publicznych;
  • posiada kwalifikacje zawodowe wymagane do wykonywania pracy na określonym stanowisku;
  • posiada co najmniej wykształcenie średnie;
  • nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe;
  • cieszy się nieposzlakowaną opinią.

Warunki na pozór są wszystkim znane i wydają się oczywiste. Choć nie do końca jasną kwestią może być interpretacja zwrotu nieposzlakowanej opinii. Czasem jednak, nawet tak błaha sprawa może przysporzyć wiele problemów. W związku z tym, że jest to pojęcie nieostre, o rozstrzygnięciu pewnych faktów, które będą wpływały na nieposzlakowaną opinię, zadecyduje pracodawca bądź komisja konkursowa przeprowadzająca rekrutację.

Nieco wyższe wymogi ustawodawca postawił dla kandydatów na pracowników samorządowych, którzy otrzymają zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na kierowniczym stanowisku? Konieczne w ich przypadku będzie:

  • posiadanie obywatelstwa polskiego, (z zastrzeżeniem art. 11 ust. 2 i 3 ustawy),
  • posiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych oraz korzystanie z pełni praw publicznych,
  • posiadanie kwalifikacji zawodowych wymaganych do wykonywania pracy na określonym stanowisku,
  • dana osoba nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe i cieszy się nieposzlakowaną opinią,
  • posiada nieco najmniej trzyletni staż pracy lub wykonywanie przez co najmniej 3 lata działalność gospodarczą o charakterze zgodnym z wymaganiami na danym stanowisku,
  • posiadanie wykształcenie wyższego pierwszego lub drugiego stopnia w rozumieniu przepisów o szkolnictwie wyższym.

Powyższe wymagania mają zastosowanie tylko względem pracowników samorządowych zatrudnionych w:

  • urzędach marszałkowskich oraz wojewódzkich samorządowych jednostkach organizacyjnych,
  • starostwach powiatowych oraz powiatowych jednostkach organizacyjnych
  • urzędach gmin, jednostkach pomocniczych gmin oraz gminnych jednostkach i zakładach budżetowych,
  • biurach (ich odpowiednikach) związków jednostek samorządu terytorialnego oraz zakładów budżetowych utworzonych przez te związki,
  • biurach (ich odpowiednikach) jednostek administracyjnych jednostek samorządu terytorialnego.

Czas na zmiany

Koniec ery pełniących obowiązki sekretarza gminy lub powiatu, wykreślenie zapisu, który spowodowałby, że burmistrzowie niektórych warszawskich dzielnic musieliby zrezygnować ze stanowisk w sejmiku mazowieckim – to tylko niektóre zmiany jakie zakłada nowela ustawy o pracownikach samorządowych. W chwili obecnej ustawa właśnie została podpisana przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, co oznacza, że zmiany przyjęte przez Parlament doczekały się ostatecznego rozstrzygnięcia. Zgodnie z zapisem końcowym, wejdzie ona w życie pierwszego dnia trzeciego miesiąca następującego po miesiącu ogłoszenia. Tak więc, zakładając, że ustawa pojawi się w czerwcowym dzienniku urzędowym, to wówczas jej przepisy zaczną obowiązywać od 1 września 2013 r.

Najwięcej jednak kontrowersji wzbudził przepis, który na szczęście został skreślony w ramach senackiej poprawki. Gdyby nie czujne oko senatorów, w ustawie nadal widniałby zapis skierowany do członków zarządów dzielnic m.st. Warszawy, a dotyczący zakazu łączenia tych stanowisk z innymi funkcjami. Drastyczne konsekwencje ponieśli by wówczas burmistrzowie, wiceburmistrzowie i członkowie zarządów stołecznych dzielnic, którzy nie mogliby jednocześnie sprawować mandatu posła i senatora, pracować w administracji rządowej oraz zasiadać w zarządzie innej dzielnicy lub innej jednostki samorządu terytorialnego. Ustawa przewiduje także, że członkowie zarządów dzielnic m.st. Warszawy będą zatrudniani na podstawie wyboru, a nie jak dotychczas w oparciu o umowę o pracę.

Ale na tym nie koniec zmian. Nowelizacja wprowadza także wymóg niekaralności oraz posiadania nieposzlakowanej opinii wobec doradców i asystentów władz samorządowych, a także członków ich gabinetów politycznych. Zdaniem ekspertów to dobry krok w kierunku budowania zaufania do środowiska, w którym nasz przedstawiciel funkcjonuje na co dzień, angażując swoją załogę w działanie na rzecz obywateli. Nowelizacja określa także wymagania, jakie powinien spełniać pracownik samorządowy zatrudniony na podstawie umowy o pracę na stanowisku doradcy lub asystenta. Chodzi głównie o to, aby nie mogła nim zostać osoba skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Kolejną zmianą przewidzianą w tym akcie jest zakaz obsadzania stanowiska sekretarza gminy, powiatu i województwa w drodze powierzenia obowiązków. Taki stan był podyktowany chociażby tym, że namnożyło się osób pełniących obowiązki, co nie dość, że wprowadzało zamęt, to dodatkowo uniemożliwiało sprawne przeprowadzenie konkursów na te funkcje. Od teraz nabór na wolne stanowisko sekretarza ma być przeprowadzany nie później niż w ciągu 3 miesięcy od powstania wakatu.

W nowym brzmieniu ustawy spotkamy także regulacje prawne związane z terminami rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem samorządowym niespełniającym wymogu niekaralności. Co więcej, wprowadzone zapisy mają także umożliwić weryfikację niekaralności osób aplikujących bądź już zatrudnionych na stanowiskach pomocniczych i obsługi.

Co jeszcze zainteresuje pracowników samorządowych?

Nic w tym dziwnego, że każdemu z nas zależy na awansie zawodowym. Wyższe zarobki, prestiż stanowiska to niemalże wyśniona przyszłość każdego urzędnika. Teraz może być trudniej ze spełnieniem swoich pracowniczych ambicji, ponieważ ustawa doprecyzowuje instytucję „awansu wewnętrznego”, wprowadzając zapis, że oczywiście będzie on możliwy, ale jedynie w danej grupie stanowisk. Dotyczy to 3 grup stanowisk:

  • urzędniczych, w tym kierowniczych stanowiskach urzędniczych;
  • doradców i asystentów;
  • pomocniczych i obsługi.

Interesującą zmianą jest także kwestia finansowa związana z zakończeniem stosunku pracy, Po nowelizacji, wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta), burmistrzowi dzielnicy m.st. Warszawy, zastępcy burmistrza dzielnicy m.st. Warszawy i pozostałym członkom zarządu dzielnicy m.st. Warszawy, staroście, wicestaroście, członkom zarządu powiatu oraz marszałkowi, wicemarszałkowi i członkom zarządu województwa, których stosunek pracy został rozwiązany w związku z upływem kadencji, przysługuje odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia obliczonego według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.

Tekst: Marta Giermasińska


Zamów prenumeratę: gospodarz-samorzadowy.pl/prenumerata
Cały tekst dostępny w wersji papierowej miesięcznika „Gospodarz. Poradnik Samorządowy”
lub na platformach sprzedaży online



Podobne artykuły