Pożegnanie z gryzoniami

Gryzonie należą do groźnych szkodników w rolnictwie i ogrodnictwie. Niszczą one oziminy, zjadają ziarno zbóż, wygryzają korzenie roślin okopowych i warzyw, niszczą kłącze oraz cebule roślin ozdobnych. Obgryzają korzenie i korę drzew owocowych. Gryzonie zanieczyszczają moczem i kałem przechowywane w kopcach ziemniaki, buraki, marchew i inne rośliny okopowe. Nadgryzione korzenie i bulwy gniją, a ludzie narażeni są na zakażenie chorobami przenoszonymi przez gryzonie.

Do najgroźniejszych gatunków gryzoni masowo występujących w uprawach rolniczych i innych należy nornik polny. Szkodnik ten w roku 1995 spowodował dotkliwe straty w rejonach Polski południowo-zachodniej w uprawach zbóż, roślin okopowych oraz warzyw, niszcząc plony na tysiącach hektarów. Takie masowe gradacje nornika występują przeważnie cyklicznie, co kilka lub kilkanaście lat.

Nornik polny dorasta do 9-11 cm w tym długość ogona wynosi 2,5-3,5 cm, charakteryzuje się żółto szarym ubarwieniem na grzbiecie i jasno szarym na brzuchu. Nory buduje w miejscach nasłonecznionych i wilgotnych, z dużą ilością soczystej roślinności.

Nornik polny ze względu na masowe występowanie powoduje na polach stosunkowo największe szkody w porównaniu z innymi gryzoniami.

Z innych gatunków gryzoni, w większym nasileniu może występować mysz polna. Zamieszkuje ogrody warzywne i sady, łąki, pole, brzegi lasów i zarośla. Dorasta do 10-12 cm długości. Ogon 7-9 cm. Charakterystyczną cechą myszy polnej jest ciemna pręga włosów przechodząca wzdłuż grzbietu. Mysz polna buduje nory, proste, długie położone płytko pod powierzchnią.

Mysz zaroślowa występuje w suchych, prześwietlonych słońcem lasach, parkach, zaroślach, sadach. Kopie głębokie nory. Na zimę przenosi się do zabudowań. Jej zabarwienie jest żółtobrunatne, białawe na brzuszku. Dorasta do 8-10 cm, a ogon ma 7-9 cm.

Mysz domowa w lecie przebywa głównie na polach uprawnych, w ogrodach, sadach. Zimą przenosi się do zabudowań, choć może zimować również w polu. Okrywa włosowa na grzbiecie ma barwę szarą lub żółtawoszarą, na brzuchu kremową lub jasnopopielatą. Długość ciała dochodzi do 11 cm, ogona do 10 cm. Mysz wydziela charakterystyczny, znany wszystkim zapach.

Ogromne szkody w gospodarstwach rolnych i domowych powodują także szczury. Szczur jest stosunkowo dużym zwierzęciem. Długość ciała dochodzi do 30 cm, a ogon do 23 cm. Na kuli ziemskiej żyje tyle szczurów ile ludzi. Szczury żerując w magazynach żywności pozostawiają w nich mocz, ślinę, sierść i inne zanieczyszczenia. Szczury robią podkopy niszczą przewody elektryczne, rury wodociągowe i kanalizacyjne. Mogą powodować zapadanie się podkopanych budynków. Przedstawione szkody ekonomiczne są zaledwie fragmentem rzeczywistych strat, które trudno oszacować. Szczury  także przenoszą bardzo groźne choroby takie jak: dur brzuszny, cholera, pasożyty jelitowe i wiele innych.

Racjonalne zabiegi agrotechniczne i profilaktyczne, natychmiastowa podorywka po sprzęcie zbóż, głęboka orka jesienna, unikanie pozostawiania słomy na polu, niszczenie resztek pożniwnych, wykaszanie traw na miedzach, rowach i nieużytkach, znacząco ograniczają nadmierny rozwój populacji omawianych szkodników. Gryzonie mają wielu wrogów naturalnych, obniżających w znacznej mierze ich liczebność takich jak: łasice, ryjówki, jeże, myszołowy, płomykówki, bociany, koty. Należy więc chronić te zwierzęta. Ustawiać na polach wysokie tyczki spoczynkowe z umocowaną poprzeczką dla ptaków drapieżnych, aby mogły wypatrywać swe ofiary. Zakładać żywopłoty i remizy dla gnieżdżenia się ptaków, na miedzach i brzegach pól układać kupki kamieni dla ryjówek i łasic.

Gryzonie należy zwalczać głównie jesienią. Duże znaczenie w ochronie, głównie przed szczurami jest likwidacja dzikich wysypisk, wszelkich odpadów i innych zanieczyszczeń. Budynek przeznaczony na magazyn żywności powinien mieć oprócz odpowiednich warunków do kontroli przechowywanych produktów, również możliwość do przeprowadzenia odszczurzania. Teren wokół budynków magazynowych powinien być utwardzony i pozbawiony darni oraz trwałych nasadzeń które umożliwiają szczurom wspinanie się na budynek. Podobna profilaktyka dotyczy także mieszkań. Wykończenie ich powinno udaremnić szczurom wtargnięcie do wnętrza. W razie konieczności należy zastosować także dostępne metody chemiczne zwalczania gryzoni.

Zalecenia ochrony roślin przed gryzoniami na 2013 rok zatwierdzone przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dopuszczają w uprawach tylko dwa preparaty: Ziarno zatrute fosforkiem cynku 01 AB do stosowania w sadach po zbiorze owoców i w uprawach pszenicy oraz Sadoplon 75 WP do odstraszania gryzoni polnych w uprawie tulipanów, przez zanurzenie cebul bezpośrednio przed sadzeniem w 40 proc. papce preparatu. Na terenach otwartych, nie użytkowanych rolniczo takich jak: wały. karpy ziemne, pola golfowe, boiska trawiaste, trawniki przydomowe, działki rekreacyjne oraz w obrębie zabudowań i pomieszczeń odwiedzanych przez te szkodniki został  dopuszczony do stosowania Normix Granulat na norniki, zawierający identyczny składnik czynny jak wycofany Normix AT GR – brodifakum.

Przeciwko szczurom najczęściej stosowaną trucizną ostrą jest fosforek cynku naniesiony na ziarno pszenicy. Fosforowodór uwalnia się w przewodzie pokarmowym szczura, uszkadza jego organy wewnętrzne i powoduje natychmiastową śmierć. Jednak trutka ta ma poważną wadę – brak antidotum, co może być zagrożeniem dla zwierząt domowych, a nawet dla człowieka. Masowe stosowanie tej trutki i związane z tym nagłe padnięcia wywołuje u szczurów nieufność do tego pożywienia i zaprzestanie jego spożywania.

Dlatego obecnie stosuje się przeciwko szczurom i myszom stwarzającym zagrożenie w zabudowaniach jak i na zewnątrz zabudowań przynęty – trutki o opóźnionym działaniu – tzw. antykoagulanty krwi oparte na składnikach czynnych flokumafen, bromadiolon, difenakum i innych które zmniejszają jej krzepliwość i uszkadzają naczynia krwionośne. Śmierć szkodnika następuje po kilku dniach i nie kojarzy się pozostałym przy życiu gryzoniom ze spożytym pokarmem, dzięki czemu tego typu preparatami można skutecznie przeprowadzić zabieg zwalczania gryzoni.

Wszystkie nowoczesne rodentycydy zawierają dodatek niezwykle gorzkiej substancji, obojętnej dla gryzoni. Wywołuje ona odruch wymiotny w razie przypadkowego spożycia trutki przez człowieka. Trutki zaleca się stosować w specjalnych  najlepiej zamykanych karmnikach deratyzacyjnych. W ten sposób zabezpiecza się je przed zwierzętami domowymi i ptactwem, a gryzonie mają poczucie bezpieczeństwa podczas spożywania preparatu.

Aby zapobiec zatruciom ptaków i innych zwierząt przy stosowaniu rodentycydów, padłe gryzonie należy bezwzględnie usuwać. Przed zastosowaniem środka należy uważnie przeczytać instrukcję umieszczoną na opakowaniu i ściśle przestrzegać wskazówek tam zamieszczonych, szczególnie dotyczących bezpieczeństwa stosowania, dawek, terminów użycia preparatu, gatunków zwalczanych gryzoni, oraz rodzaju chronionych upraw, czy stosowania do ochrony obszarów siedlisk ludzkich i obejść gospodarskich.

Stosując różne sposoby ochrony przed gryzoniami, należy starać się minimalizować zadawane im cierpienie. W tej dziedzinie dużo do powiedzenia mają chemicy opracowujący nowe generacje rodentocydów.

Przy opracowaniu artykułu wykorzystano również informacje zamieszczone w opracowaniach: S. Ignatowicza, A. Romakowa-Żmudzińskiej, K. Jaworskiej, M.Stec, T. Karpińskiego, A. Fabrykiewicza, T. Kolbuszewskiego.

Tekst: Jan Narkiewicz-Jodko

prof. dr nauk rolniczych i dr hab. nauk przyrodniczych

Więcej informacji na www.pestcontrol.basf.pl


Zamów prenumeratę: gospodarz-samorzadowy.pl/prenumerata
Cały tekst dostępny w wersji papierowej miesięcznika „Gospodarz. Poradnik Samorządowy”
lub na platformach sprzedaży online



Podobne artykuły

  • O bezpieczeństwie pasażerskiego taboru kolejowego

    Przewoźnicy kolejowi dbali o stan techniczny taboru oraz właściwe kwalifikacje maszynistów, kierowników pociągów i konduktorów. Większość urządzeń odpowiedzialnych za wykrywanie …

  • Rządowy Fundusz Inwestycji Lokalnych – reguły podziału

    Przedstawione opracowanie poświęcone jest sposobowi dystrybucji środków z II transzy Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych, które zostały rozdysponowane w grudniu 2020 …

  • Problemy z odpadami

    O postępowaniu z odpadami komunalnymi po przetworzeniu ich w instalacjach mechaniczno-biologicznych NIK negatywnie oceniła skuteczność monitorowania przez organy administracji publicznej …